Travma; kişinin kendi hayatını, beden bütünlüğünü ya da yakınlarının güvenliğini tehdit eden, baş etme kapasitesini aşan deneyimlerin bıraktığı izdir. Trafik kazası, deprem, ani kayıp, fiziksel ya da cinsel şiddet, uzun süreli ihmal ve zorbalık bu deneyimlere örnek verilebilir. Aynı olayı yaşayan iki kişinin tepkileri birbirinden çok farklı olabilir; bu durum kişinin zayıflığıyla değil, olayın niteliği, yaşanan destek ve bireysel özelliklerle ilgilidir.
Travma Sonrası Görülebilen Tepkiler
- Olayın istemsiz biçimde yeniden zihne gelmesi, kâbuslar
- Olayı hatırlatan yer, kişi ve durumlardan kaçınma
- Sürekli tetikte olma, irkilme ve uyku güçlüğü
- Suçluluk, utanç ya da duygusal uyuşukluk
- Yakın ilişkilerde güven kurmakta zorlanma
Bu tepkilerin bir kısmı olaydan sonraki ilk haftalarda doğal bir uyum sürecinin parçası olarak görülebilir ve zamanla hafifleyebilir. Belirtiler uzun süre devam ediyor ya da günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmandan değerlendirme almak yerinde olur.
Travma Odaklı Terapi Yaklaşımları
Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi
Bu yaklaşım, travmayla ilişkili düşünce kalıplarını ve kaçınma davranışlarını ele alır; kişinin güvenli bir çerçevede anılarıyla baş etmesini destekler.
EMDR
Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme olarak bilinen EMDR, yapılandırılmış aşamalardan oluşan ve bu alanda ayrıca sertifikalı eğitim gerektiren bir yöntemdir.
Diğer Yaklaşımlar
Uzun süreli maruz bırakma, şema terapi ve beden odaklı yaklaşımlar da kullanılabilen yöntemler arasındadır. Hangi yaklaşımın uygun olduğu, kişinin öyküsü ve belirtileri değerlendirildikten sonra uzman tarafından belirlenir; hiçbir yöntem herkes için aynı sonucu vaat etmez.
Uzman Seçimi ve Güvenlik
Travmayla çalışmak ek eğitim ve süpervizyon deneyimi gerektirir. Bu nedenle uzmana hangi travma odaklı yöntemlerde eğitim aldığını sormak önemlidir. Temel eğitim farkları için klinik psikolog nedir sayfasına bakabilirsiniz. Uyku, iştah ve duygu durumunda ağır bozulmalar varsa psikiyatrik değerlendirme de gerekebilir; ilaç tedavisine yalnızca psikiyatrist karar verir. Ayrıntılar psikiyatrist mi psikolog mu sayfasında yer alıyor. Kendine zarar verme düşünceleri ya da süregelen bir şiddet ortamı söz konusuysa önce güvenliğin sağlanması ve acil sağlık hizmetlerine başvurulması gerekir.